ارتباطات 91

پاسخ:
نقد مدل اشاعه‌ی نوآوری در سه بخش مطرح شده است:
۱- سوگیری‌های نظری در تحقیقات اشاعه‌ی نوآوری
۲- سوگیری‌های روش‌شناختی
۳- محدودیت‌های اجتماعی – ساختاری برای اشاعه‌نوآوری
به نحقیقات اشاعه‌ی نوآوری که از نوسازی و چهارچوب‌های متاثر از ارتباطات، ناشی می‌شدند، انتقاداتی بدین شرح وارد شده است:
۱- تاکید بیش از حد بر افرادی که در معرض رسانه‌های جمعی قرار دارند، توام با کم‌توجهی به محتوای پیام‌ها
۲- سوگیری به طرفداری از منبع
۳- سوگیری به طرفداری از اقناع
۴- سوگیری به طرفداری از فناوری
۵- سوگیری به طرفداری از جریان یکسویه‌ی پیام
۶- سوگیری به طرفداری از کشاورزان پیشرو
از دیگر انتقاداتی که به لحاظ سوگیری نظری به تحقیقات اشاعه‌ی نوآوری مطرح است: ضعف روش‌شناختی و مفهومی است، چرا که به میزان و عمق دانش و مهارت‌هایی که افراد، قبل از اتخاذ تصمیم در مورد پذیرش داشته‌اند، توجه کافی نشده است.
اما در خصوص انتقاداتی که به لحاظ سوگیری روش‌شناختی به این تحقیقات مطرح است (راجرز)
۱- سوگیری طرفداری از نوآوری: ( تضاد دردناک بین نظر و عمل در مورد اشاعه و ناکامی در بررسی نوآوری)
۲- فقدان فرایندگرایی: (ناتوانی تحقیقات ارتباطات در پیگیری تغییر یک متغیر در طول زمان و صرفا گرایش به مطالعه‌ی وضع موجود)
۳- بی‌توجهی و غفلت به رابطه‌ی علت و معلولی: ( دغدغه‌ی تحقیقات اشاعه‌ی نوآوری، پسارویدادی است و به نوآوری‌هایی می‌پردازد که از پیش اشاعه یافته‌اند)

و «ملکات» چندگونه سوگیری دیگر را عنوان کرده است:
۱- سوگیری متعصبانه جریان پیام یکسویه: ( بی‌توجهی و غفلت از چهارچوب وسیعی که اشاعه‌ی ایده‌ها و فعالیت‌ها را به عنوان جریان چندسویه بین افراد در مقیاس خرد و بین ملت‌ها در سطح کلان در بر می‌گرفت)
۲- سوگیری طرفداری از اقناع
۳- سوگیری در طرفداری از منبع: (نسبت دادن هرگونه نابهنجاری در فرایند اشاعه به نافرمانی گیرندگان و تلقی عاری از خطا و قصور و نابهنجاری داشتن از منبع)
۴- سوگیری طرفداری از باسوادی: ( تمایل منبع اطلاعات به کدگذاری پیام‌ها به صورت کتبی، چاپی یا شفاهی، که دربرگیرنده‌ی مهارت‌های سواد و توانایی محاسبه در بخشی از گیرندگان است.)
۵- سوگیری متغیر ذهنی: (تحقیقات اشاعه، دارای شائبه‌ی ویژگی‌های روان‌شناختی مخاطبان از قبیل همدلی، خویشاوندگرایی، و جبرگرایی هستند که در باره‌ی آن‌ها کار اندکی می‌توان انجام داد.)